discussie

BEMEFA’s ‘verantwoorde’ soja: geen oplossing, maar greenwash

Mon, 30 Nov 2009 22:52:23 +0100

Afgelopen week meldde Bemefa, de lobbygroep van de Belgische veevoedersector, dat de eerste scheepsladingen “maatschappelijk verantwoorde” soja gearriveerd waren in de Gentse haven. Er kunnen echter sterke vraagtekens gezet worden bij deze “verantwoorde” soja. Dit nieuwe label heeft geen steun onder de kleine boerenorganisaties en NGO’s in de sojalanden, en de criteria zijn vormen geen enkele garantie voor duurzaamheid.

Bemefa is aktief binnen de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS). Dit initiatief van het Wereld Natuur Fonds en de Zwitserse supermarkt COOP is vooral populair geworden onder de sojahandelaren en de sojagebruikers, met name die uit België en Nederland. De RTRS wordt voornamelijk vanuit Nederland gefinancierd, gezien het grote belang van de soja-importen voor de Rotterdamse haven en voor de Nederlandse intensieve veehouderij. Maar ook internationale chemie- en biotechbedrijven zijn nu lid van de RTRS, tot Syngenta, Cargill en Monsanto aan toe.

Deze eerste scheepsladingen soja, zoals uit de informatie blijkt, voldoen aan weinig meer dan wat in de lokale of internationale wetten al geregeld is. De bedoeling is dat de ‘verantwoorde’ sojastroom uiteindelijk door de Ronde Tafel gecertificeerd wordt. Deze criteria zijn zo zwak, dat zelfs voortdurende ontbossing nog wordt toegestaan. Brigitte Hofer van de Zwitserse supermarktketen COOP, beklaagde zich hierover: “Als supermarkt hebben we betrouwbare criteria nodig, want wij willen niet van ‘greenwash’ beschuldigd worden. Ontbossing en verlies van biodiversiteit zijn niet voldoende in de criteria opgenomen.” In de Nederlandse Tweede Kamer is een zeer kritisch debat ontstaan over de uitkomsten van de Ronde Tafel, vooral vanwege het ontwikkelingsgeld wat eraan besteed wordt.

Maar het belangrijkste bezwaar van maatschappelijke bewegingen uit Zuid-Amerika en daarbuiten is dat én de uitbreiding van de sojateelt niet ter discussie wordt gesteld in de Ronde Tafel, én dat RoundupReady soja van Monsanto op deze manier van een ‘groen’ label voorzien wordt. In vier internationale verklaringen hebben honderden boerenorganisaties en NGO’s zich tegen de Ronde Tafel en het ‘verantwoorde’ label gekeerd.

De ‘verantwoorde’ soja is zoals Bemefa aangeeft inderdaad een steun in de rug voor de sojaboeren, maar deze zijn niet degenen die hulp behoeven. Dat zijn de kleine boeren en plattelandsgemeenschappen die verdwijnen als gevolg van de intrede van de grootschalige sojavelden, waarop enorme hoeveelheden Roundup, Paraquat en andere landbouwgiffen gespoten worden. Hierdoor worden oogsten vernietigd, water vervuild en het levert enorme gezondheidsproblemen op.

Bovendien heeft de veevoederlobby een dubbele agenda: terwijl aan de ene kant een mediastunt gemaakt wordt van de binnenkomst van deze soja, voert Bemefa’s Europese lobbyorganisatie FEFAC een zeer dubieuze lobby bij de Europese Unie om de regels zo aan te passen dat de invoer van goedkope GM soja nog makkelijker wordt. De EU laat nu geen producten toe die vervuild zijn met GMO’s die niet toegestaan zijn in de EU. FEFAC oefent sterke druk uit om te zorgen dat dit soort GMO-vervuiling wel toegestaan wordt.

BEMEFA en FEFAC willen blijkbaar liever op korte termijn scoren met een ‘verantwoord’ sojalabel dat geen werkelijke eisen aan de industrie stelt, om zo echte maatregelen te vermijden, zoals het afschaffen van de intensieve veehouderij en het vervangen van soja door lokaal geproduceerd veevoer. De grootschalige sojaproductie voor de export, ten koste van lokale gemeenschappen, lokale voedselproductie, en milieu, kan nooit ‘verantwoord’ zijn.

Nina Holland

persbericht WNF na actie

Tue, 19 May 2009 23:48:14 +0200

De acite bij het hoofdkantoor van het WNF en de protestkaarten en mails hebben geleid tot een persbericht van het Wereld Natuur Fonds. Ze blijven nog steeds bij hun steun voor de RTRS. Wel willen ze nu - binnen of desnoods buiten de RTRS - nieuw overleg om GM en niet GM-soja gescheiden te houden. Om aan tafel te blijven met de grote producenten en industrie willen ze kennelijk toch instemmen met een ‘verantwoord’ label voor onder andere GM gifsoja.

http://www.wnf.nl/nl/actueel/nieuws/index.cfm?uXNavID=9&uNewsID=3412

brief aan bestuur Solidaridad

Tue, 21 Apr 2009 17:10:14 +0200

Aan het Bestuur van Solidaridad
't Goylaan 15, 3525 AA Utrecht

Betreft: verzoek tot herziening van uw goedkeuring
om GM gifsoja ‘verantwoord’ te verklaren

Amsterdam, 21 april 2009

Geachte bestuursleden,

Uw organisatie Solidaridad staat op het punt een zeer controversiële keuze te maken: het instemmen met de teelt van genetisch gemanipuleerde gewassen. Sterker nog, het als ‘verantwoord’ bestempelen van de teelt van GM soja. Dit biedt de industrie de zo gewenste legitimatie van dit soort gewassen. Wij maken hier ernstig bezwaar tegen en vragen Solidaridad haar standpunt te herzien.

De steeds verder oprukkende teelt van RoundupReady soja veroorzaakt in Zuid-Amerika enorme maatschappelijke en milieuproblemen. De sojamonocultuur verandert natuur en kleinschalige landbouw in een groene woestenij. Het verergert de landconflicten en vergroot de tegenstellingen tussen arm en rijk. De bodem wordt in snel tempo uitgeput en onvruchtbaar door het massale gebruik van landbouwgif. Het hoge gebruik van pesticiden vergiftigt de leefomgeving van de lokale bevolking. Bespuitingen met glyfosaat en andere chemicaliën leiden bijvoorbeeld tot acute hoofdpijn, misselijkheid en huidaandoeningen. Ernstige blootstelling aan deze pesticide-cocktails leidt ook tot aandoeningen van de ademhalingswegen en spijsverteringsorganen, allergieën en geboorteafwijkingen.
Kinderen zijn het meest de dupe.

Wij hebben ons overtuigd van de gevolgen van deze wijze van sojateelt. We zijn op veel plaatsen in Paraguay en Argentinië geweest en werken samen met lokale boerenorganisaties. Ooggetuigenverslagen zijn er veel, we hebben er een voor u bijgevoegd. Veel meer kunt u vinden op www.lasojamata.org. Daar vindt u ook het rapport van april 2008 dat meer gedetailleerde kritiek tegen de RTRS bevat Bijvoorbeeld wat de bedrijven die lid zijn van de RTRS, tegelijkertijd in de politiek voor elkaar proberen te krijgen.

Eind mei stemt de Round Table on Responsible Soy (RTRS) over criteria voor ‘verantwoorde’ soja. Daar zit geen criterium bij dat onderscheid maakt tussen GM en niet-GM soja. (1). GM Roundup Ready soja van Monsanto krijgt dus straks het label ‘verantwoord’.

Solidaridad speelt hierin een sleutelrol, omdat zij naast het Wereld Natuur Fonds één van de weinige, vooraanstaande maatschappelijke organisatie is in dit door grote producenten, handelaren en industrie gedomineerde overleg. Solidaridad verleent hiermee essentiële legitimiteit aan de RTRS en daarmee het ‘verantwoord’ verklaren van genetisch gemanipuleerde Roundup Ready soja. Solidaridad wordt door Jeroen Douglas vertegenwoordigd in het bestuur van de RTRS.

In Zuid-Amerika en elders bestaat onder boerenbewegingen en NGO’s grote scepsis over deze Ronde Tafel. Maatschappelijk draagvlak ontbreekt. In 2008 ondertekenden meer dan 200 organisaties een verklaring tegen de RTRS (2). Ook Friends of the Earth International en de Global Forest Coalition stuurden protestbrieven. (3) Recent verklaarden ook de organisaties Cordaid, Oxfam-Novib, Milieudefensie, Stichting Natuur en Milieu, IUCN en Fairfood dat zij weinig heil zien in de RTRS. Hun brief van 20 februari 2009 concludeert:

“In de huidige vorm zijn wij van mening dat de RTRS niet bijdraagt aan de toekomstige verduurzaming van de sojaproductie en handel, en ook niet aan de beleidsdoelstellingen ten aanzien van armoedebestrijding, duurzame ontwikkeling en biodiversiteitbescherming van de Nederlandse overheid.” (4)

Greenpeace is eveneens zeer gekant tegen de RTRS. Binnenkort verschijnt er een nieuwe internationale verklaring tegen de RTRS.

Vrijwillige certificering doet niets aan de soja-expansie. Ook inhoudelijk zijn de laatste concept-criteria van dramatisch laag niveau. Zelfs ontbossing wordt niet tegengehouden met deze criteria.

Met de Ronde Tafel-conferentie van eind mei in zicht, is het nog niet te laat om van koers te wijzigen en het standpunt van Solidaridad af te wegen in een breder kader. Solidaridad zal veel boerenbewegingen, sociale en milieuorganisaties tegen zich in het harnas jagen door de RTRS te blijven steunen, en daarmee een groen of sociaal randje te geven aan het drama van de sojamonocultuur.

Wij hebben altijd begrepen dat Solidaridad wil opkomen voor de belangen van kleine boeren en hun families Juist daarom kunnen we ons niet voorstellen dat u tegelijkertijd medewerking verleent aan het ‘verantwoord’ verklaren van de grootschalige teelt van GM Roundup Ready soja. De enige organisatie van kleine familieboeren, het Braziliaanse FETRAF, heeft de ronde tafel na een jaar verlaten vanwege het niet uitsluiten van de teelt van GM soja. Wat resteert zijn alle grote spelers, van Cargill, Bunge, ADM tot Shell, BP, en nu zelfs Syngenta en Monsanto. Geen goed gezelschap voor een organisatie met de doelstellingen van Solidaridad.

Alle protesten tegen de RTRS en de discussie met Solidaridad hebben tot nu toe niet tot wijziging van het standpunt van uw organisatie geleid. De reacties van Nico Roozen en Jeroen Douglas hebben we hieronder opgenomen. Zij bevestigen de eerdere stellingname door Solidaridad.

Deze opstelling van de kant van Solidaridad hebben ons er toe bewogen de discussie onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Het resultaat ziet u in bijgaande nieuwsbrief, op de website www.gifsoja.nl en in de oproepen per mail en per briefkaart aan uw organisatie en de directie van het Wereld Natuur Fonds. We hopen van harte dat u als bestuursleden bereid bent de stellingname van Solidaridad ten opzichte van GM soja te heroverwegen, en uit de Round Table te stappen. Desgewenst zijn we graag bereid een nadere toelichting te geven in uw bestuursvergadering.

Namens het team tegen GM gifsoja

Nina Holland en Tjerk Dalhuisen

p/a CEO
26 Rue d’Edimbourg
1050 Brussel

1 Zie voor de criteria van de RTRS http://www.responsiblesoy.org/files/292.pdf
2 Zie voor de verklaring en een lijst ondertekeningen http://www.lasojamata.org/node/110
3 Verklaring van Friends of the Earth International tegen RTRS: http://www.foei.org/en/publications/pdfs/FoEI-RTRS.pdf/
4 Brief van zes Nederlandse NGO’s aan ministers Verburg, Koenders en Cramer: http://www.milieudefensie.nl/landbouw/publicaties/brieven/Brief%20aan%20Ministers%20over%20RTRS.pdf/view
5 Rapport Round Table on Ir-Responsible Soy
http://www.lasojamata.org/files/RTRS08paper.pdf

reactie gifsoja.nl op WNF

Thu, 9 Apr 2009 15:36:16 +0200

Aan het Wereld Natuur Fonds,

Het Wereld Natuur Fonds heeft erkend dat de Ronde Tafel GM soja ‘verantwoord’ gaat verklaren. De steun van het WNF is dan ook lijnrecht in strijd met het standpunt dat jullie tegen GM producten zijn.

Misschien is het goed om zelf eens een keer te gaan kijken in de productiegebieden van RR soja. Het WNF zegt te werken aan een wereld 'waarin de mens in harmonie leeft met de natuur' - wel, die harmonie is in RR soja gebieden heel ver te zoeken.

De RTRS gaat de ontbossing niet tegen. Zoals jullie zullen weten heeft de criteria werkgroep van de RTRS geen overeenstemming weten te bereiken over de 'ontbossingsdatum' (dit betekent dat soja geteeld op grond ontbost voor deze datum, 'verantwoord' genoemd mag worden).

In de laatste versie die op de RTRS website staat (okt. 2008), staan twee opties genoemd: 2008 of nog later, wanneer de RTRS criteria in werking treden. Dat laatste zou betekenen dat op land dat NU ontbost wordt, 'verantwoorde' soja kan komen (criterium 4.5). Nog kwalijker is dat er duidelijk bijstaat, dat boskap daarna ook nog toegestaan is, als het gebied is aangewezen door de overheid als uitbreidingsgebied voor de landbouw. In veel gebieden is de overheid in handen van de sojamaffia, en het voorbeeld van Salta, dat WWF goed bekend zal zijn, laat zien dat een 'land use planning' kan leiden tot miljoenen hectares extra legale ontbossing.

Zowiezo houden de criteria de sojaexpansie niet tegen. Dezelfde sojaproducenten of -investeerders die op één plek 'verantwoord' produceren, kunnen elders gewoon verder kappen. Bovendien kiest de RTRS expliciet - met de deelname van Shell en BP onder andere - voor het certificeren van soja biodiesel, hetgeen het gebruik van soja-olie in de brandstoftank bevordert, daarmee de waarde van soja vermeerdert, en daarmee weer de expansie bevordert.

Leg ons eens uit waarom het WNF de Ronde Tafel steunt, als het duidelijk is dat er geen ontbossing mee wordt tegengegaan; en als het duidelijk tegen WNF's eigen GMO standpunt ingaat? Als bovendien bijna niemand in productielanden jullie project steunt?

Met vriendelijke groet,

Nina Holland

reactie naar Solidaridad

Wed, 8 Apr 2009 16:23:07 +0200

Aan Solidaridad/Jeroen Douglas,

Beste mensen.

Jullie kiezen ervoor je in te zetten voor vrijwillige certificering van ‘beter’ geproduceerde soja. Maar hierbij dreigen jullie het grotere verband uit het oog te verliezen. In ruil voor veel te zwakke en heel algemene voorwaarden gaan jullie akkoord met ‘ verantwoord’ verklaren van GM soja. RoundupReady soja die is gemaakt voor grootschalig gifgebruik, met alle gevolgen van dien.

Juist omdat Solidaridad een van de zeer weinige maatschappelijke organisaties is die zich hiervoor leent, krijgt een absoluut onverantwoord product als RoundupReady soja het label ‘verantwoord’. Dat label gaat de soja-expansie niet tegen, maar geeft daar juist draagvlak aan.

In een reactie zeggen jullie dat er geen ander ‘impactvol alternatief’ is dan vrijwillige certificering, om iets aan de sojaproblematiek te doen. Zijn campagnes zoals van Milieudefensie en Greenpeace voor alternatieven voor veevoer of tegen vleesconsumptie dan niet effectief? Of de succesvolle strijd van boerenbewegingen tegen illegale verkoop van publiek land aan sojaboeren in Paraguay?

Er kleven grote bezwaren aan de certificerings-strategie. Deze doet niets tegen de soja-expansie. Het is zeer onduidelijk wie in landen als Paraguay de intensieve monitoring gaat doen die nodig is. De Ronde Tafel concept-criteria voorkomen niet dat er ontbost gaat worden, ook voor ‘verantwoorde’ soja, en doet niets aan de sociale problemen die de sojamonocultuur veroorzaakt. Onlangs diskwalificeerden zes Nederlandse NGO’s de RTRS: “In de huidige vorm zijn wij van mening dat de RTRS niet bijdraagt aan de toekomstige verduurzaming van de sojaproductie en handel, en ook niet aan de beleidsdoelstellingen ten aanzien van armoedebestrijding, duurzame ontwikkeling en biodiversiteitbescherming van de Nederlandse overheid.”

De recente toelating van Syngenta en Monsanto laat geen twijfel naar wie de RTRS haar oren laat hangen.
Het is niet voor niets dat vorig jaar 130 maatschappelijke organisaties zich tegen de RTRS hebben uitgesproken. Ook het Friends of the Earth netwerk en de Global Forest Coalition deden dat, en Greenpeace is eveneens erg gekant tegen de RTRS. Boerenorganisaties uit Latijns Amerika hebben bij elke conferentie geprotesteerd. Waarom luisteren jullie niet naar deze organisaties?

In jullie reactie staat ook dat Solidaridad met familieboeren uit India en Brazilië werkt zodat zij non-GM soja kunnen leveren aan Nederlandse firma’s, en dat dat zonder de RTRS niet mogelijk was geweest. Dit is vreemd, want een certificeringssysteem voor zogenaamde Basel soja (niet-GM) bestaan al sinds 2004. Juist het RTRS label maakt het voor deze grote Nederlandse firma’s mogelijk snel over te stappen op goedkopere ‘verantwoorde’ soja van grote producenten.

Maar Solidaridad gaat zelfs nog verder. In de Round Table on Sustainable Biofuels (RSB) zat uw organisatie in het GMO ‘expert panel’. De conclusie van dat expert panel, waarin naast Solidaridad ook Syngenta zat, was dat GMO’s niet uitgesloten hoeven te worden van het label ‘duurzaam’, als ze op sociaal of milieugebied niet slechter scoren dan non-GMOs, zonder nader te specificeren hoe dit ingevuld moet worden. Hierdoor staat de deur open voor ‘duurzaam’ gelabelde GM bomen, bijvoorbeeld; een groot gevaar voor de biodiversiteit en verboden bij onder andere labels als het FSC keurmerk.

Tot slot nog een opmerking. Solidaridad heeft onlangs nog de milieuaspecten van genetisch gemanipuleerde soja laten onderzoeken door Universiteit Wageningen. De onderzoeksopzet werd door het publiek van het ‘GM soy debate’ hevig bekritiseerd. Opvallend is vooral dat verzuimd werd de sociaal-economische aspecten door een daarin gespecialiseerd team te laten onderzoeken. Hoe kan dit?

Met vriendelijke groet,

Namens het GM gifsoja team,

Nina Holland